hxga martin

2006-05-05T01:12:00.000-07:00

Rosalia de Castro
Rosalía de Castro é a figura máis importante do Primeiro Renacemento galego. Naceu en Santiago de Compostela, en 1837, como froito das relacións entre unha fidalga e un sacerdote. Desde ben nena pasou a vivir coa súa nai, primeiro na zona de Padrón e, a partir de 1850, en Santiago de Compostela. Nesta cidade Rosalía será testemuña da terríbel fame e do andazo de cólera de 1853-54 e vivirá o fervor revolucionario deses anos. É probábel que iniciase a súa formación na Sociedade Económica de Amigos del País, mentres asistía con regularidade ao Liceo de la Juventud, lugar de encontro dos intelectuais comprometidos co movemento provincialista. As correntes ideolóxicas que imperaban no grupo, e que permanecerán sempre na obra de Rosalía, eran o socialismo utópico e o republicanismo democrático. Posibelmente non fose casual que a marcha de Rosalía a Madrid, en 1856, coincidise coas represalias contra os participantes no Banquete de Conxo, organizado polo grupo do que ela formaba parte, aínda que o máis probábel é que se desprazase á Corte coa intención de se dedicar profesionalmente á escrita. Alí casou con Manuel Murguía en 1858 e publicou as súas primeiras obras: o poemario La Flor (1857) e mais a novela La hija del mar (1859). Nesta última aparece xa a Rosalía feminista, a escritora que, dentro dos estreitos límites que lle impón a época, fai unha alegación en defensa dos dereitos da muller. A década dos 60, que desembocou na Revolución do 68, foi un período de grande efervescencia intelectual e política. Rosalía e Murguía formaban parte desa corrente federalista e republicana que aspiraba a un novo modelo político en que a causa galeguista tería cabida, que soñaba con ideais do socialismo utópico: liberdade relixiosa, libre comercio, sufraxio universal... Neste ambiente de ilusión e esperanza no futuro, Rosalía escribiu os Cantares gallegos, cuxa publicación, en 1863, marcou o inicio do Primeiro Renacemento. No "Prólogo" intentou suavizar as posíbeis reaccións contra o libro polo seu carácter reivindicativo, o uso exclusivo do galego e a autoría feminina. Rosalía era por entón unha escritora profesional que colaboraba con regularidade en diversas publicacións, mentres atendía ás obrigas familiares que a levaron a residir unhas veces en Castela (Madrid e Simancas) e outras en Galiza (Lugo, Compostela, A Coruña, Padrón), onde ficará definitivamente na década dos 70. Mais o fracaso da Revolución do 68 e a Restauración Borbónica acabaron coa esperanza no futuro. Á ilusión seguiu o desengano, agravado polas dificultades económicas derivadas do cambio político e polas discrepancias e disputas entre Murguía e Lamas, entre o galeguismo progresista e o galeguismo conservador. As consecuencias destes desencontros pagounas Rosalía, pois ficou sen posibilidades de colaborar na prensa galega. A máis relevante escritora das nosas letras tivo que publicar o seu derradeiro poemario galego, Follas Novas (1880), na Habana e Madrid. O desencanto e a amargura ditaron as "Dúas palabras da autora" con que se abre este poemario, en que a muller galega, os nenos, os vellos e todos os desposuídos encontraron a súa voz propia. O cancro acabou coa vida de Rosalía en 1885, non sen que antes deixara unha importantísima obra en español, poética (En las orillas del Sar) e narrativa (El primer loco, Ruinas, El caballero de las botas azules), que aínda non está suficientemente valorada. No centenario da publicación de Cantares Gallegos, a Real Academia Galega consagrou o 17 de Maio á celebración do Día das Letras Galegas, que lle foron dedicadas a Rosalía na súa primeira edición.
Algunhas das obras máis importantes son:
-CANTARES GALLEGOS
-FOLLAS NOVAS

-EL PRIMER LOCO

2006-04-28T01:21:00.000-07:00

Murguía

Naceu o 17 de maio de 1833 en Arteixo.
No Liceo da Xuventude formouse a súa mentalidade progresista e a súa vocación literaria. A primeira novela, Desde el cielo, escríbea cando tiña 17 anos, pero non tardou moito en descubri-la súa verdadeira vocación, a de historiador.
En 1853 marcha a Madrid, coñece a Rosalía e publica unha crítica de La Flor, o primeiro libro de poemas da escritora. En 1858 casan e froito do matrimonio naceranlles sete fillos.
Manuel e Rosalía estaban unidos pola defensa dos valores galegos, a vocación literaria e os intereses intelectuais.
A partir de 1859 instálase en Galicia onde dirixe Diario de La Coruña. Aquí permanecerá ata a súa morte. En 1861 celébranse na Coruña os Xogos Florais. Os poemas recóllense ó ano seguinte no Álbum de la Caridad.
Desde 1860 dedícase ós estudios históricos e en 1865 publica o tomo I da Historia de Galicia, ó que seguirá o tomo II en 1866, precedido dun discurso considerado a primeira pedra do nacionalismo galego.
Murguía pertence ó grupo dos historiadores románticos galegos, que reivindican os dereitos históricos de Galicia. A súa historiografía está orientada a amosa-la antigüidade e a lexitimidade do galego en tódalas ordes, a defini-lo ser de Galicia a partir da súa historia. Para iso combina os seus presupostos románticos coa súa actitude política liberal-progresista ata culminar nos escritos propiamente rexionalistas de 1888-1891. Galicia constitúe unha nación, cun conxunto de caracteres propios e distintos ós das demais nacións.
En 1870 é nomeado xefe do Arquivo Xeral de Galicia. Participa no lanzamento da revista La Ilustración Gallega y Asturiana da que foi director.
En 1885 publica Los Precursores e é nomeado Cronista Oficial do Reino de Galicia. Nese mesmo ano morre Rosalía.
A finais de 1890 constitúese a primeira organización política da historia do galeguismo, a Asociación Rexionalista Galega, da que Murguía é nomeado presidente e publícase o primeiro número do voceiro da asociación, La Patria Gallega.
En 1892 é destinado á Biblioteca da Universidade de Santiago. Un ano despois é trasladado ó Arquivo da Delegación de Facenda da Coruña, onde permanece ata a xubilación en 1905.
Nese mesmo ano fúndase a Real Academia Galega. A sesión inaugural tivo lugar o 30 de setembro no salón da Reunión de Artesáns da Coruña, baixo a presidencia de Murguía, cargo que exerceu ata a súa morte.
En 1916 nacen as Irmandades da Fala e dous anos máis tarde ten lugar en Lugo a I Asemblea Nacionalista. Morre o un de febreiro de 1923.
Foille dedicado o Día das Letras Galegas no ano 2000.

2006-04-26T02:25:00.000-07:00

Vicente Risco

Vicente Martínez Risco y Agüero naceu en Orense en 1884 e morreu en 1963 .

Estudou dereito na Universidade de Santiago, licenciouse en 1906 e ingresa no corpo de funcionarios da Facenda, con destino en Ourense. En 1910 Risco entra na redacción do xornal local, El Miño, no que escribe artigos filosóficos e de actualidade cos seudónimos de Rujú Sahib e Polichinela e literarios co seu propio nome.En febreiro de 1912 Risco coñece a Castelao e gaba un dos seus discursos en El Miño, pero Risco manterase aínda lonxe do movemento galeguista.En 1913 ,marcha a Madrid para estudar maxisterio, alí será alumno de Ortega y Gasset e volta ao catolicismo.En 1916 rematados os seus estudos volta a Ourense como catedrático de historia da Escola Normal. En 1917 funda con Arturo Noguerol Román a revista literaria La Centuria, que se convertera nun antecedente, pola xente que colabora nela da revista Nós.

A fins de 1917 Vicente Risco entra nas Irmandades da Fala.En xullo de 1918 sae o último dos sete números de La Centuria e Risco comeza a colaborar en A Nosa Terra.

En pouco tempo Risco convértese no teórico e líder do nacionalismo galego, e xa en novembro de 1918 ten unha actuación destacada na I Asemblea Nacionalista.En 1920 publica o libro Teoría do nacionalismo galego, considerado o texto fundacional do nacionalismo galego e afirma a pertenza de Galicia á civilización atlántica e céltica.E 1920 é tamén o ano no que aparece a revista Nós, herdeira de La Centuria, Risco escribiu máis de 100 colaboracións para ela ata o seu peche en xullo de 1936, e dende ela vaise renovar a literatura galega. Risco tamén dirixe a sección de etnografía do Seminario de Estudos Galegos.En 1922 casa con María Carme Fernández Gómez, procedente da pequena burguesía de Allariz, en 1923 ten a súa primeira filla, que morrerá en 1926. En 1923 nace Antón Risco.Risco apoia nun primeiro momento á Ditadura de Primo de Rivera, considéraa unha oportunidade para desmontar o sistema caciquil.Trala ruptura coa Irmandade da Fala da Coruña e A Nosa Terra Risco escribe para Rexurdimento, o órgano da Irmandade Nazonalista Galega, só en 1928 volve a escribir sobre temas políticos para pedir a volta ao sistema parlamentario.

Na VI Asemblea Nacionalista Risco amósase partidario da conversión das Irmandades da Fala nun partido político, e de cara ás eleccións a Cortes Constituíntes de 1931 funda con Ramón Otero Pedrayo o Partido Nazonalista Republicán de Ourense.

En 1933 publica Nós, os inadaptados, onde amosa a súa concepción cíclica e espiritual da historia.

O pensamento político de Risco baséase na crítica á modernidade, considerada como decadencia e abandono das formas de vida máis puras e lexítimas, ao tempo que exalta a irracionalidade, o misticismo e a relixiosidade popular, por iso mesmo rexeitará a literatura realista. Risco tamén despreza a civilización mediterránea e defende o celtismo e atlantismo, para o que mirará a Portugal e en especial Irlanda polo seu catolicismo e pola loita vitoriosa contra do imperialismo inglés.A Galicia verdadeira, para Risco, é a tradicional, a dos labregos e mariñeiros, e esa a Galicia na que se garda a esencia da raza, o sentimento relixioso da Terra.
Alghunas das obras máis importantes son:
-O PORCO DE PÉ
-NOS, OS INADAPTADOS

-O BUFÓN DE EL-REI

2006-04-07T00:56:00.000-07:00

Castelao

Castelao naceu o 29 de xaneiro de 1886 en Rianxo. Con 9 anos emigra a Arxentina, pero só durante cinco anos.

É licenciado en medicina.

En 1912 casa con Virxínia Pereira, ca que terá un ano despois un fillo, o cal morrerá os 15 anos.

En 1920 asume a dirección artística de Nós e en 1933 é nomeado académico da Real Académia Galega. Seis anos despois volverá a ser elixido deputado nas eleicións do 16 de febreiro. Dirixe a campaña a prol do Estatuto de Galiza.

O 7 de Xaneiro de 1950 morre a causa dun problemas nos pulmóns
Algunhas das obras máis importantes son:
-HISTÓRIA XERAL DE GALICIA

-ARTE E VERDADE

-O NACIONALISMO GALEGO

-CASTELAO E BÓVEDA, IRMÁNS

En 1916 nace o xornal a Nosa Terra, que será voceiro primeiro das Irmandades da Fala e logo máis tarde do nacionalismo galego; a este xornal incorpora-se Castelao ao ano seguinte, en 1917.
En 1922 dedicará-se sobre todo á actividade literária e artística, loitando por oferecer desde este ámbito unha visión desmitificada de Galiza, colaborando intesamente na revista El Sol de Madrid.
Castelao a esta altura é plenamente consciente da necesidade de crear un partido nacionalista que fose capaz de rematar dunha vez co caciquismo, cos reinos de taifas, e de dotar con voz própria unha sociedade sometida á marxinación.
Castelao ten o obxetivo fixo da liquidación do caciquismo, do centralismo e de todo réxime político que non emane da soberania popular, consecución da autonomía plena para Galiza, cooficialiade do Galego e o Castelán, galeguización da universidade e o ensino en xeral, a liberación da terra e a dignificación social do campesiño.
En 1931 Castelao presenta-se como candidato ás cortes constituíntes dentro da Candidatura Republicana, acadando a sua acta de deputado.
Nas eleicións de 1933 Castelao perde a súa acta de deputado pero será nomeado Secretario Político do Partido Galerista.Nas eleicións de febreiro de 1936 o Partido Galeguista integra-se na candidatura da Frente Popular fixando como condición plebiscitar o Estatuto de Galiza en caso de vitoria eleitoral. Asi, deste xeito, Castelao mais o Partido Galeguista desenvolven unha intensa laboura de propaganda a favor do Estatuto.Para Castelao o Estatuto, que foi plebiscitado o 28 de xuño de 1936 e que non puido ser aprobado polas Cortes por mor do alzamento militar de 1936, supoñia un paso táctico que non enchia as aspiracións do nacionalismo, pero que era un paso previo imprescidíbel para acadar unha Galiza autónoma.
Coa Guerra Civil Castelao desde o exílio desenvolve un intenso traballo a prol da República; deste xeito viaxa á URSS, Estados Unidos, Cuba e Buenos Aires, tomando contacto coas colectividades galegas de emigradas.
Castelao era pola sua forma de pensamento, un apaixoado nacionalista de esquerdas.

2006-03-09T07:16:00.000-08:00

Os Carrilanos

Se xa tardou en chegar o ferrocaril a Península,máis tardia foi a chegada a comunidade galega.Esta tardanza foi tanto polo mínimo desenvolvemento galego como polo certo illamento orográfico.
A union da Península con Galicia foi a través da linea ferrea Ourense-Zamora,que a causa do escarpado terreo fixo que fora unha das lineas máis duras.Os encargados de realizar este traxecto foron os Carrilanos.
O difícil terreo produxo a construción de longos tuneles,onde a mala situación de traballo produxo numerosas mortes.Unha das causas destas era a enfermidade coñecida como Silitose producida pola aspiración do polvo da pedra.
Os traballos eran tan duros e longos que incluso crearonse poboados o carón da obra.
Estes homes,os Carrilanos,contribuiron o desenvolvemento económico e industrial de Galicia,a causa dunhas mortes que hoxe en día non se producirian.

2006-03-08T07:40:00.000-08:00

A Identidade Nacional

Cada nación ou estado-nación ten os seus propios símbolos, como o himno, bandeira, escudo... que xogan un papel importante na identidade dunha nación. Existen tamén outros aspectos como os monumentos, nomes das ruas, conmemoracións, etc, que axudan na creación da identidade nacional.
Estes símbolos aparecen incluso na constitución, e nos dan unha idea de como é o Estado. As conmemoracións ou monumentos van dirixidos a unhas persoas cunha forma de pensar ou de ser que identifícanse ca Nación. Fan que o cidadán se sinta menbro do propio Estado.
A Historia Nacional tamén contribue. No mito da formación de España existe unha gran carga ideolóxica na que a Historia Nacional é moi excluinte.
A Historia Nacional é como un mito, no que se conta a historia a medias, narrando só o que interese, creando dunha certa forma unha identidade nacional. Non se minte pero tampouco se di toda a verdade.

2006-02-23T07:19:00.000-08:00

O Megalitismo

O Megalitismo prodúcese aproximadamente no VI milenio a.C. ata o 2000 a.C.
Os xacementos son moi abundantes, só en Galicia pódense encontrar máis de 5000, pero que tamén se reparten por outras áreas como no Norte de Portugal, Asturias, Zamora ou o Norte de León. En definitiva, no Noroeste da Peninsula.
Eran sociedades pouco xerarquizadas e igualitarias, con unha economía centrada na agricultura ainda que esta estaba pouco desenvolvida.
Outras das actividades eran a gandería-pastoril, baseada na cría de animais como os porcos, cabras, bois...
Os monumentos típicos da Cultura Megalítica eran os Dólmenes ou Mámoas, de caracter funerario. As Mámoas consistían nunha construcción de pedra recubertas con terra onde se enterraba os defuntos. A apariencia que formaba a terra era de mámoa, de haí o seu nome.

2006-02-15T02:22:00.000-08:00

A Cultura Castrexa

A Cultura Catrexa desenvolveuse en Galicia durante a idade de ferro, do século VI a.C. ata o VI d.C.
As áreas de influencia comprenden o Noroeste peninsular. Actualmente pódense encontrar só en Galicia uns 2000 xacementos.
A sua principal creación é o castro. Consistían nunhas costruccións circulares, de pedra e cuns teitos de palla onde vivían. En ocasións estas vivendas eran rectangulares a causa da romanización.
En realidade nos se coñece con certaza se os castros eran unha vivenda frecuente, creese que poderían ser como unha especie de refuxio en momentos de conflicto. Una das razóns polas que se pensa isto é que as construccións sempre se atopaban en lugares altos, de facil defensa e con altos muros.
Tiñan unha gran relixiosidade.
A sua principal actividade era o intercambio comercial tanto con metais como con cerámica...